حاكم‌اند ، خيرخواه امت نبوده و در گزينش امامى شايسته كه از امت حمايت كند ، اهل دقّت و احتياط نيستند ؛ ازاين‌رو از شخص فاضل كامل دست برداشته ، سراغ مفضول ناقص مىروند . ما در امامت ابو بكر ملاحظه مىكنيم كه هيچ‌يك از اين دو ويژگى وجود نداشت ؛ زيرا اولا او مردم را مجبور نكرد و به زور امامت را تصاحب ننمود و اگر غير از اين بود تاريخ گواهى مىداد . ثانيا آنان كه با وى عقد امامت بستند ، بهترين مردم و حجت [ بر ديگران ] بودند و آنان كسانى بودند كه رسول خدا ( ص ) آنها را جانشين آداب خويش قرار داده بود و چون پيامبر ( ص ) فرموده بود كه امت من بر گمراهى اتفاق‌نظر پيدا نمىكنند ، ما از اتفاق آنان بر امامت ابو بكر دانستيم كه مسلمانان ، پيشوايى وى را به دليل برترىاش پذيرفتند . در مورد عمر نيز همين عقيده را اظهار داشتند كه او پس از ابو بكر برترين مردم بود و عثمان نيز پس از عمر در شش سال آغاز خلافتش برترين مردم بود . اختلاف در ميان معتزليان هوادار امامت فاضل در مسئلهء دوستى عثمان 88 . معتزله دربارهء دوست داشتن عثمان هم نظر نيستند . ابو هذيل ، ابراهيم نظّام و پيروانشان معتقدند كه مسلمانان اتفاق‌نظر دارند كه لغزش‌هايى از عثمان سر زده است و همگى بر اين باورند كه مسلمانان ارتكاب اين اعمال را براى عثمان ناروا شمرده‌اند ، هرچند ناقلان حديث در مورد عملكرد عثمان اختلاف‌نظر داشته و بر روى هيچ‌يك از اعمال او به خصوص ، صحّه نگذاشته‌اند . [ ازاين‌رو ] ما معتقديم كه خبرها در اين‌باره متفاوت است و ما نمىدانيم كه آيا اين گناهان ، صغيره بوده يا كبيره ؛ لذا ما دربارهء وضعيت عثمان در شش سال آخر عمرش يعنى سال‌هايى كه وى مرتكب اين اعمال شده ، توقف كرده ، نه او را دوست مىداريم و نه از وى برائت مىجوييم ؛ زيرا اگر اين خلاف‌هايى كه مرتكب شده گناه صغيره باشد ، او مؤمن بوده و اگر كبيره باشد ، فاسق و گمراه بوده است . 89 . آنان امامت حضرت على ( ع ) را ثابت دانسته ، مىگويند : هنگامىكه